Między dźwiękiem a obrazem: Ingardenowska analiza ontologiczna dzieła muzycznego i filmowego

Анотація

Artykuł podejmuje problem ontologicznych podstaw estetyki Romana Ingardena w odniesieniu do dzieła muzycznego i filmowego na gruncie fenomenologii XX wieku. Celem jest wyjaśnienie, w jaki sposób fenomenologiczna koncepcja dzieła sztuki pozwala uchwycić specyfikę muzyki i filmu jako bytów intencjonalnych o złożonej strukturze. W części pierwszej przedstawiono genezę i główne założenia fenomenologii Edmunda Husserla, ze szczególnym uwzględnieniem pojęć redukcji fenomenologicznej, intuicji ejdetycznej, czystej świadomości oraz fenomenu jako tego, co dane w naoczności. Zarysowano także rozwój ruchu fenomenologicznego (Brentano, Scheler, Stein, Conrad-Martius i inni) oraz miejsce Ingardena w tradycji husserlowskiej i w polskiej recepcji fenomenologii. Następnie omówiono ontologiczne tezy estetyki Ingardena: koncepcję dzieła sztuki jako przedmiotu intencjonalnego, jego warstwową budowę, rolę przeżycia estetycznego, miejsc niedookreślenia i konkretyzacji oraz relację między dziełem, wykonaniem a odbiorcą. W dalszej części zrekonstruowano Ingardenowską teorię dzieła muzycznego oraz jego ujęcie dzieła filmowego jako sztuki czasowo-przestrzennej, quasi-realnej, sytuowanej na pograniczu literatury, teatru i malarstwa, lecz posiadającej własną autonomię artystyczną. Zastosowana metodologia ma charakter opisowo-analityczny i historyczno-porównawczy, opiera się na lekturze tekstów źródłowych i ich systematycznej interpretacji. W zakończeniu wskazano wpływ koncepcji Ingardena na polską refleksję nad filmem i muzyką, a także aktualność fenomenologicznej metody analizy w badaniach współczesnej sztuki audiowizualnej oraz jej znaczenie dla ponownego namysłu nad relacją między świadomością a dziełem sztuki.